CellariusHoroscope
NLNederlands

Taal

Custos Messium en Rangifer: de Oogstwachter en het Rendier

In het hoge noorden, tussen Cepheus en Camelopardalis, stonden naast elkaar een herder met staf en een rendier. Beide verdwenen uit de officiële lijst, maar sinds 2025 dragen sterren hun namen.

De Oogstwachter (Custos Messium) en het Rendier (Tarandus), uitsnede uit kaart 2 van Urania's Mirror (1825)

De Oogstwachter met staf en sikkel en het rendier met gewei, op kaart 2 van Urania's Mirror (Sidney Hall, Londen, 1825). Het rendier heet op deze kaart Tarandus.

Plaat: Sidney Hall, Urania's Mirror (1825), kaart 2, Library of Congress (cph.3g10051), publiek domein; uitsnede door ons. Bestand op Wikimedia Commons. Digitaal hersteld door: Adam Cuerden.

Custos Messium: een knipoog naar Messier

Joseph Jérôme de Lalande zette de Oogstwachter in 1775 op zijn hemelglobe en beschreef hem in het boekje Explication des nouveaux globes céleste et terrestre. De naam is een woordspeling op Charles Messier, de beroemde kometenjager; in Frankrijk heette het sterrenbeeld vaak gewoon 'Messier'.

Lalande koos deze plek omdat hier in 1774 een komeet (nu C/1774 P1) voor het eerst was gezien. Messier had die komeet uitvoerig waargenomen maar niet ontdekt: dat deed Jacques Laibats-Montaigne. Op Lalandes globe draagt de figuur een speer; bij Bode (1801) is hij een herder met kromstaf.

Rangifer, het Rendier

Pierre-Charles Le Monnier zette het Rendier in 1743 op een kaart in zijn boek La Théorie des Comètes, op het spoor van de komeet van 1742 bij de noordpool. Hij koos een rendier ter herinnering aan zijn reis naar Lapland (1736–37) met de expeditie van Maupertuis, die de lengte van een breedtegraad ging meten.

Eerst heette het 'le Reene', een verspelling van 'le Renne'. Bode gaf het in 1801 de Latijnse naam Rangifer; op sommige kaarten staat Tarandus, naar de wetenschappelijke naam van het rendier. Bode wees er 46 sterren aan toe, de meeste liggen nu in het noorden van Cepheus.

Waar lagen ze?

Custos Messium lag tussen Cepheus en Camelopardalis, in wat nu het noorden van Cassiopeia is, naast Rangifer. Zijn helderste ster was 50 Cassiopeiae, van magnitude 4. Rangifer lag dicht bij de noordpool, eveneens tussen Cepheus en Camelopardalis, en zijn staart wees naar de hemelpool.

Waarom verdwenen ze?

Thomas Young noemde de Oogstwachter in 1807 de Wijngaardwachter (Vineyard Keeper), maar ook dat gaf het sterrenbeeld geen groter publiek en het raakte in de vergetelheid. Het Rendier en de Oogstwachter staan niet in de lijst van 88 die de IAU in 1922 vaststelde.

Wat blijft

In 2025 gaf de IAU de naam Custos aan BE Camelopardalis (HR 1155, magnitude rond 4,4), Rangifer aan 49 Cassiopeiae (magnitude 5,2) en Tarandus aan 2 Ursae Minoris (magnitude 4,2).

In dezelfde ronde kreeg δ Persei de naam Sarvvis, naar een sterrenbeeld van de Sami in Noord-Scandinavië: een reusachtig rendier dat Auriga, Perseus, Cassiopeia en Cepheus omvat en door jagers wordt achtervolgd. Dat is een ander, veel groter rendier dan dat van Le Monnier.

Verwant

Bronnen