CellariusHoroscope
NLNederlands

Taal

Wie was Cellarius?

Feit of fabel: wat er over Cellarius wordt verteld

Over Cellarius gaat veel rond dat niet in de bronnen staat, en veel in de bronnen verschilt van bron tot bron. Hier zetten we de bekendste beweringen naast wat we vonden, met de bladzijde waar we het vonden.

Wat de bronnen zeggen

  • “Hij was rector van de Latijnse school in Amsterdam.” Niet gevonden. De ondertrouwakte van 1625 noemt hem een dertigjarige schoolmeester; dat hij bij de Latijnse school in de Koestraat hoorde, is Van Gents gevolgtrekking uit de aanwezigheid van haar rector, Matthew Slade, als getuige. In Den Haag was hij vierde meester. Zijn enige gedocumenteerde rectoraat is dat van Hoorn, vanaf 1637. [1], [3]
  • “De Latijnse school stond in het Cellariaklooster.” Er was geen Cellariaklooster in Hoorn. De school stond in het voormalige Ceciliaklooster; “Cellarius” is de verlatijnste familienaam van de rector. [1], [3]
  • “Cellarius was kosmograaf van de VOC.” We vonden geen steun. In de bladzijden van Van Gents artikel die we lazen (blz. 9, 10, 13, 14) komt de VOC niet voor. Waar de verwarring vandaan kan komen: de zuidelijke sterrenbeelden op zijn kaarten zijn door Plancius gevormd naar de waarnemingen van de zeelieden Keyser en De Houtman. [1]
  • “Valk en Schenk kochten de platen in 1694 op een veiling.” Van Gents website zegt dat Gerard Valk en Petrus Schenk de platen in 1708 herdrukten “after acquiring the copperplates of Janssonius in 1694”. Het woord veiling staat er niet. [2]
  • “Duitse” of “Hollandse” kosmograaf? Geboren in de Palts (Neuhausen, bij Worms), en op de titelpagina noemt hij zich “Palatinus”; zijn hele gedocumenteerde loopbaan speelt zich in Holland af, en Van Gents artikel heet “het meesterwerk van een vergeten Hollandse kosmograaf”. Beide etiketten zijn deels juist. [1]
  • “Plancius voegde in 1612 negen sterrenbeelden toe.” Van Gent noemt negen namen voor acht sterrenbeelden: de Eufraat en Tigris zijn één figuur. [1]
  • Zijn geboorte: omstreeks 1596 (Van Gent), of waarschijnlijk 1595 (Van Zoonen), in Neuhausen. Zijn vrouw heet bij Van Gent Catharina Eltmans en bij Van Zoonen Corine Eltmans. [1], [3]
  • Zijn overlijden en graf: drie lezingen, zie de pagina over zijn rectoraat. De best gedocumenteerde datum van zijn begrafenis is 30 december 1664, in huurgraf 61; Van Gents artikel en website wijken af. De begrafenis van 21 november 1665 die rondgaat, komt uit Van Gents artikel; bij Van Zoonen zijn de twee begrafenissen 30 december 1664 (de vader) en 21 oktober 1665 (de zoon). [3], [1], [2]
  • Hendricus Cellarius: een broer van Andreas, op 22 november 1665 als zijn opvolger aangesteld (Van Gents artikel), of een jongere broer van de zoon Andreas junior, die hem als meester opvolgde (Van Zoonen). [1], [3]
  • Henricus Bruno: conrector vanaf april 1649 (Van Zoonen) of van 1650 tot 1660 (Van Gent); overleden in 1664 volgens Van Gent, in 1665 volgens Van Zoonen. [1], [3]
  • De poort van de school: de ingang was Kruisstraat 28, gefotografeerd in november 1893. Ze staat sinds 1956 bij Klaes Stapel’s Hof, Munnickenveld 15, een rijksmonument (nr. 22487). [4], [5]

Wat we niet weten

  • Of de “veiling” van 1694 bestond: we vonden alleen de verwerving van de platen, niet de manier waarop.
  • Welke van de bronnen over zijn overlijden klopt: zie de pagina over zijn rectoraat.
  • Of Bruno in 1664 of 1665 overleed: we kennen alleen de twee beweringen.

Bronnen

  1. R.H. van Gent, “De hemelatlas van Andreas Cellarius: Het meesterwerk van een vergeten Hollandse kosmograaf”, Caert-Thresoor 19 (2000) nr. 1, blz. 9 tot 25 (scan op Van Gents website) De scan heeft geen tekstlaag; we lazen de gedrukte bladzijden 9, 10, 13 en 14 zelf, de rest niet.
  2. Robert H. van Gent, Andreas Cellarius – Biography (Universiteit Utrecht) De webbiografie heeft geen datum; we weten niet of ze ouder of nieuwer is dan het artikel.
  3. Arie van Zoonen en Jannie van Zoonen-Zielman, Zeshonderd jaar scholen en schoolmeesters in Hoorn 1396–1996, band I (Vereniging Oud Hoorn en Publicatiestichting Bas Baltus, Hoorn 2018), blz. 135 tot 148 (hoofdstuk 3.12 en 3.13) We lazen deze bladzijden en de voetnoten in de pdf van Oud Hoorn. De stukken in het Westfries Archief en het begraafboek DTB 82 waarnaar het boek verwijst, hebben we zelf niet gezien.
  4. Rijksmuseum, Ingang van de voormalige Latijnse School op Kruisstraat 28 te Hoorn (foto, november 1893), RP-F-00-2116 Objectpagina gelezen: toegeschreven aan Monumentenzorg en mogelijk A.J.M. Mulder; het bestand op Wikimedia Commons geeft CC0.
  5. Rijksmonumentenregister, nr. 22487: Klaes Stapel’s Hof, Munnickenveld 15, Hoorn Registeromschrijving gelezen: de poort van de voormalige Latijnse school is daar in 1956 geplaatst.

Bij elke bewering staat het nummer van haar bron. Gelezen op 26 oktober 2026. Wat we in een bron niet konden bevestigen, laten we weg.

Wie was Cellarius?