De andere werken van Andreas Cellarius
De Harmonia Macrocosmica maakte Cellarius bekend, maar het was niet zijn enige werk. Deze pagina somt op wat de bronnen die we lazen over de rest zeggen.
Wat de bronnen zeggen
- Volgens Van Zoonen verschenen alle wetenschappelijke publicaties van Cellarius in Amsterdam tijdens zijn rectorschap in Hoorn: de Atlas Novus, Architectura Militaris (1645), Regni Poloniae (1659) en de Harmonia Macrocosmica (1660). Van Gents website voegt toe dat de Harmonia een kosmografische aanvulling was op Janssonius’ Atlas Novus. [3], [2]
- Cellarius staat ook bekend als auteur van een lijvig, in het Duits opgesteld werk over vestingbouwkunde, dat in 1645 voor het eerst verscheen. [1]
- De geografische beschrijving van Polen verscheen volgens Van Gents artikel voor het eerst in 1652; Van Zoonen en de titelpagina op Van Gents website geven 1659. Welke de eerste uitgave was, weten we niet. [1], [3], [2]
- Vanwege het Poolse boek is verondersteld dat hij in zijn jonge jaren Polen heeft bezocht. Na zijn inschrijving in Heidelberg op 26 oktober 1614 ontbreekt tien jaar lang elk spoor van hem; met het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog in 1618 lijkt het aannemelijk dat hij verder trok, zegt Van Gent, “misschien wel naar Polen”. Van Zoonen: zekerheid hebben we niet. [1], [3]
- Op 2 november 1626 verleenden de Staten-Generaal hem octrooi op het maken van staal, mits van goede kwaliteit. We kennen noch de datum van zijn aanvraag noch de omstandigheden. Het rapport van 1648 over de Latijnse school spreekt over zijn “alchemie”. [3]
- Cellarius schreef een paar lofdichten op Henrick Bruno, de plaatsvervangend rector van de Latijnse school in Hoorn en vroegere leraar van Constantijn en Christiaan Huygens; ze werden gedrukt in Bruno’s Hooghe-Liedt. [2]
Wat we niet weten
- Welke uitgave van de beschrijving van Polen de eerste is, en of de uitgave van 1652 naast die van 1659 bestaat.
- Of hij Polen echt bezocht: dat is een gevolgtrekking uit zijn boek.
- Of er nog andere werken van hem zijn: de bibliografie op Van Gents website en blz. 15 tot 25 van zijn artikel hebben we niet gelezen.
Bronnen
- R.H. van Gent, “De hemelatlas van Andreas Cellarius: Het meesterwerk van een vergeten Hollandse kosmograaf”, Caert-Thresoor 19 (2000) nr. 1, blz. 9 tot 25 (scan op Van Gents website) De scan heeft geen tekstlaag; we lazen de gedrukte bladzijden 9, 10, 13 en 14 zelf, de rest niet.
- Robert H. van Gent, Andreas Cellarius – Biography (Universiteit Utrecht) De webbiografie heeft geen datum; we weten niet of ze ouder of nieuwer is dan het artikel.
- Arie van Zoonen en Jannie van Zoonen-Zielman, Zeshonderd jaar scholen en schoolmeesters in Hoorn 1396–1996, band I (Vereniging Oud Hoorn en Publicatiestichting Bas Baltus, Hoorn 2018), blz. 135 tot 148 (hoofdstuk 3.12 en 3.13) We lazen deze bladzijden en de voetnoten in de pdf van Oud Hoorn. De stukken in het Westfries Archief en het begraafboek DTB 82 waarnaar het boek verwijst, hebben we zelf niet gezien.
Bij elke bewering staat het nummer van haar bron. Gelezen op 26 oktober 2026. Wat we in een bron niet konden bevestigen, laten we weg.