Almanak · Chinese kalender
Chinese almanak (Tong Shu)
De Chinese almanak (通書, tōngshū, ook 黃曆, huánglì) geeft voor elke dag een vaste reeks kenmerken: de pilaren van jaar, maand en dag, de Chinese datum, de twaalf dagofficieren, het xiu van de dag, de negen sterren en meer. We berekenen ze volgens de regels van het 協紀辨方書 (Xiéjì biànfāng shū), het handboek van het Qing-hof. Hieronder de almanak van vandaag; met de datumkiezer zie je elke dag van 1900 tot en met 2053.
Datum volgens Chinese tijd (UTC+8). In Nederland en België toont deze pagina dus na 17:00 (wintertijd) of 18:00 (zomertijd) al de dag van morgen.
De klassieke kern
Berekend volgens de regels van het 協紀辨方書; waar het boek geen sluitende regel geeft, staat dat in het ⓘ bij het veld.
- Jaar, maand en dag
協紀辨方書 卷1, 卷3 · primaire bron
- Jaar 丙午 bǐng wǔ (Vuur, Paard)
- Maand 己亥 jǐ hài (Aarde, Varken)
- Dag 甲午 jiǎ wǔ (Hout, Paard)
Het jaar van de pilaren wisselt bij 立春 (lìchūn), het begin van de lente rond 4 februari; de maand wisselt bij elke 節 (jié), de zonnetermijn die een maand opent. Deze maand begon met 立冬.
- Chinese datum
協紀辨方書 卷12 · primaire bron
十月初八 · dag 8 van maand 10, jaar 丙午 (Paard)
De Chinese datum telt de maanmaanden: een maand begint op de dag van de nieuwe maan in UTC+8, en het jaar begint met Chinees nieuwjaar.
- Zonnetermijn
協紀辨方書 卷1, 卷3 · primaire bron
Op deze dag begint geen zonnetermijn; de maand van de almanak begon met 立冬.
- Dagofficier (建除)
協紀辨方書 卷4 義例二 · primaire bron
危 wēi · “gevaar”
危 is de 8e van de twaalf dagofficieren. Ze volgen elkaar dag na dag op in een vaste volgorde; 建, de eerste, valt op de dag met dezelfde tak als de maand. Daardoor staat de reeks bij elke nieuwe 節-maand één dag stil: de eerste dag van die maand krijgt dezelfde officier als de dag ervoor.
- Dagwachter (值神)
協紀辨方書 卷7 義例五 · primaire bron
青龍 qīnglóng · “Azuren Draak” 黃道, gele weg
青龍 is een van de zes gele-wegdagen (黃道), die de traditie gunstig noemt. De twaalf dagwachters volgen elkaar dag na dag op in een vaste volgorde. Waar de reeks begint, hangt af van de maand: in deze maand opent 青龍 de reeks op elke 午-dag.
- Xiu van de dag (宿)
協紀辨方書 卷1 · latere almanakken; afgestemd op lunar-python (een open-source kalenderbibliotheek). Het boek geeft de doorlopende telling, maar niet waar die begint; dat startpunt hebben we afgestemd op lunar-python.
心月狐 Xīn · Heart
Dit is het 5e van de 28 xiu; het dier is de vos, en het hoort bij de Azuren Draak van het oosten. De almanak telt de 28 xiu één per dag door, zonder onderbreking: dit is een telling, niet de plaats van de Maan. Waar de Maan echt staat, berekent de maanhuis-calculator.
- Negen sterren (九星)
Niet in het 協紀辨方書 · latere almanakken; afgestemd op lunar-python (een open-source kalenderbibliotheek). De regel voor de dagster staat niet letterlijk in het boek; zie de uitleg op de hoofdpagina.
- Jaar 一白 (wit, Water)
- Maand 八白 (wit, Aarde)
- Dag 三碧 (blauwgroen, Hout)
De negen sterren (紫白九星) lopen per jaar, per maand en per dag door de getallen 1 tot en met 9. Voluit heet de dagster 三碧木天璣. Die naam noemt het getal, de kleur, het element en een van de negen sterren van de Grote Beer (de zeven zichtbare en twee verborgen).
- Botsing (沖)
協紀辨方書 卷1 · primaire bron
沖鼠 · Rat
De dagtak 午 staat in de kring van de twaalf aardse takken recht tegenover 子, de tak van het jaar van de Rat. Daarom noemt de almanak deze dag een botsing voor wie in zo'n jaar geboren is.
- Sha (煞)
協紀辨方書 卷10 · primaire bron
煞北 · noord
Het 煞 (shà) is een ongunstige richting. Het hangt af van de groep van drie takken waartoe de dagtak 午 hoort.
- Geest van de vrucht (胎神)
Niet in het 協紀辨方書 · latere almanakken; afgestemd op lunar-python (een open-source kalenderbibliotheek). De tabel komt uit de latere almanakken (時憲書, 通書).
占門碓 房內北 · deur, rijststamper, in de kamer, noord
De 胎神 (tāishén) is volgens de traditie de geest van de ongeboren vrucht. De tabel geeft voor elke dag van de zestigcyclus een plek in huis en een richting waar je die dag niets zou moeten verbouwen of verplaatsen.
- Verboden van Peng Zu (彭祖百忌)
協紀辨方書 卷35 附錄 百忌日 · primaire bron
甲不開倉 · op een 甲-dag open je geen voorraadschuur
午不苫蓋 · op een 午-dag dek je geen dak met stro
Twee regels uit de honderd verboden van Peng Zu, de legendarische man die achthonderd jaar oud werd: één bij de dagstam, één bij de dagtak. Hier de korte vorm uit het 協紀辨方書 (卷35). Gangbare almanakken drukken een langere vorm: 甲不開倉財物耗散 en 午不苫蓋屋主更張.
- Bijzondere dagen
協紀辨方書 卷5 義例三 · primaire bron
Deze dag is geen 天赦日, 四離 of 四絕.
天赦日 valt op een vaste dagpilaar per seizoen: 戊寅 in de lente, 甲午 in de zomer, 戊申 in de herfst en 甲子 in de winter (de seizoenen volgens de 節). 四離 is de dag vóór een equinox of zonnewende, 四絕 de dag vóór het begin van een seizoen (立春, 立夏, 立秋, 立冬).
De volkslaag
Deze dagen staan in veel almanakken, maar zijn volksgebruik en geen regel van het 協紀辨方書. We tonen ze apart en zonder oordeel.
- Drie Vrouwen-dag (三娘煞)
Niet in het 協紀辨方書 · volksgebruik, geen regel van het 協紀
Nee
Dag 3, 7, 13, 18, 22 en 27 van de Chinese maand; volgens het volksgeloof ongunstig voor een huwelijk.
- Meester Yang-dag (楊公忌)
協紀辨方書 卷36 辨訛 · volksgebruik, geen regel van het 協紀. Het 協紀辨方書 (卷36) wijst deze dagen uitdrukkelijk af.
Nee
Dertien vaste dagen in het jaar, toegeschreven aan Yang Yunsong; het 協紀辨方書 (卷36, 辨訛) wijst ze af.
- Verboden dag van de maand (月忌日)
Niet in het 協紀辨方書 · volksgebruik, geen regel van het 協紀
Nee
Dag 5, 14 en 23 van de Chinese maand.
Wat is de Tong Shu?
De Tong Shu (通書, tōngshū) is de Chinese volksalmanak: een boekje dat per dag vermeldt wat de kalender over die dag zegt. Hij heet ook 黃曆 (huánglì). In Hongkong zegt men 通勝 (tung sing): 書 klinkt in het Kantonees als 輸, verliezen, en 勝 betekent winnen.
De regels komen uit de officiële kalender van het keizerrijk. Onder keizer Qianlong liet het hof ze vastleggen in het 欽定協紀辨方書 (Xiéjì biànfāng shū), voltooid rond 1740, in 36 delen (卷). Daarop rusten deze pagina's: per veld staat in het ⓘ welk deel de regel geeft.

Hoe we rekenen
Elke dag is de kalenderdag in UTC+8, van middernacht tot middernacht in China. De maand van de almanak begint bij de 節, de zonnetermijn die een maand opent, en het jaar bij 立春. De zonnetermijnen en de nieuwe manen berekenen we zelf, met Astronomy Engine, zoals op de pagina Chinese kalender.
De almanak loopt van het begin van 1900 (31 januari, de eerste dag van het Chinese jaar 庚子) tot het einde van 2053: het bereik van onze controlegegevens. We hebben alle velden dag voor dag vergeleken met lunar-python, een open-source rekenbibliotheek voor de Chinese kalender. Op twee punten wijken we bewust af: bij de verboden van Peng Zu volgen we de korte vorm uit het boek, en bij de dagster komen we in negen van de 154 jaren op een andere uitkomst (zie hieronder). Op 27 testdagen uit het onderzoek waarop we bouwen kloppen alle velden.
Klassieke kern en volkslaag
De klassieke kern volgt het 協紀辨方書. Daarbij horen de twaalf dagofficieren (建除); de twaalf dagwachters (值神), verdeeld over de gele en de zwarte weg; het xiu van de dag; de negen sterren; de botsing en het 煞, een ongunstige richting; de verboden van Peng Zu; en de bijzondere dagen 天赦, 四離 en 四絕.
Daarnaast drukken veel almanakken dagen uit het volksgeloof af: de Drie Vrouwen-dagen, de Meester Yang-dagen en de verboden dagen van de maand. Het 協紀辨方書 zelf wijst de Meester Yang-dagen af (卷36, 辨訛, “misvattingen rechtgezet”). We tonen ze daarom apart, als volkslaag.
Waar elke regel vandaan komt
Bij elk veld staat in het ⓘ uit welk deel van het 協紀辨方書 de regel komt. De meeste velden volgen een regel die daar letterlijk staat (primaire bron).
Bij drie velden geeft het boek geen sluitende regel: het xiu van de dag, de dagster en de geest van de vrucht. Daar volgen we de praktijk van de latere almanakken; de regel hebben we vastgesteld door vergelijking met lunar-python en daarna apart gecontroleerd.
Het xiu van de dag is een doorlopende telling van 28, één per dag. Reken zo: neem het juliaanse dagnummer, tel er 11 bij op en deel door 28. De rest van die deling is het nummer van het xiu, waarbij 0 staat voor 角, het eerste xiu. Het boek geeft de telling, maar niet het startgetal 11: dat hebben we zo gekozen dat de uitkomst gelijk loopt met lunar-python, een open-source kalenderbibliotheek. De telling zegt niets over de plaats van de Maan.
De tabel van de geest van de vrucht (胎神) staat niet in het 協紀辨方書, maar in de latere almanakken (時憲書 en 通書).
De dagster
De dagster loopt na de winterzonnewende (冬至) oplopend vanaf 一白 en na de zomerzonnewende (夏至) aflopend vanaf 九紫. De richting wisselt op de 甲子-dag die het dichtst bij de zonnewende ligt. Deze regel staat niet letterlijk in het 協紀辨方書; het is de gangbare rekenwijze van de almanakken.
Omdat het boek dit wisselmoment niet geeft, kunnen almanakken verschillen: een andere almanak kan in de weken na 冬至 een andere dagster geven. Ook lunar-python, de rekenbibliotheek waarmee we vergelijken, geeft in negen van de 154 jaren een andere dagster, telkens tussen 1 en ongeveer 20 januari.
De verboden van Peng Zu (彭祖百忌)
We volgen de tekst van het 協紀辨方書 (卷35), met onder meer 壬不決水 en 戌不乞狗. Gangbare almanakken drukken een langere vorm van acht tekens met andere woorden, zoals 戌不吃犬; die staat bij elke dag als variant.
Tijdzone en historische datums
De almanak rekent in Chinese tijd (UTC+8), net als de pagina Chinese kalender. Een dag begint dus om middernacht in China; in Nederland is dat 17:00 in de winter en 18:00 in de zomer. Je eigen kalenderdag kan daarom van de datum van de almanak verschillen.
Vóór 1929 rekende de Chinese kalender met de plaatselijke tijd van Beijing. In november 1914, februari 1916 en november 1920 valt een nieuwe maan zo dicht bij middernacht dat de datum hier een dag afwijkt van historische uitgaven.
Gunstig en ongunstig (宜 en 忌)
Gedrukte almanakken geven per dag ook wat gunstig (宜) en ongunstig (忌) is. Die lijsten staan hier nog niet: de tabel in het boek is niet volledig overgeschreven, en de lijsten die we uit de regels van het boek hebben laten opbouwen controleren we eerst.
Wat deze almanak niet doet
- Hij geeft geen advies: hij beschrijft wat de traditie over een dag zegt.
- Hij geeft geen persoonlijke uitkomst. Voor je eigen pilaren is er de BaZi-calculator.
- Hij geeft nog geen gunstige en ongunstige activiteiten (宜 en 忌).
- Hij rekent niet met uren: de almanak hoort bij een hele dag in UTC+8.
Bronnen
- 欽定協紀辨方書 (Xieji Bianfang Shu), 36 delen, Qing-hof, rond 1740: de scan van de Bayerische Staatsbibliothek (via archive.org) en de transcriptie op Wikisource. archive.org · zh.wikisource.org
- lunar-python (6tail): open-source bibliotheek voor de Chinese kalender, gebruikt als vergelijking, niet als bron. github.com
- Astronomy Engine (Don Cross): de zonnetermijnen en de nieuwe manen. github.com
- Het bronnenonderzoek naar de Tong Shu voor deze site (november 2026), met de rekenregels per veld en 27 testdagen.