Andere hemels
Indiase sterrenkunde
De Indiase sterrenkunde is een lange traditie van het meten van de hemel: de baan van de Maan verdeeld in nakshatra's, een dierenriem die aan de sterren ligt vastgelegd, Sanskrietteksten om standen te berekenen en stenen instrumenten om ze waar te nemen. Deze pagina legt uit wat elk daarvan is, toont het met onze eigen berekeningen en zegt waar we ophouden omdat de bronnen dat doen.
De baan van de Maan in 27 delen
De Maan gaat in ongeveer 27,3 dag een keer langs de hemel rond en legt gemiddeld ongeveer 13,2° per dag af. De Indiase traditie verdeelt haar baan in nakshatra's, vaak maanhuizen genoemd, en de Maan staat ruwweg een dag in elk. Wij gebruiken 27 gelijke delen van 13°20′, elk verdeeld in vier pada's van 3°20′.
Sommige Vedische teksten noemen 27 nakshatra's en andere voegen Abhijit toe, wat er 28 maakt; geleerden zijn het er niet over eens welk aantal het oudste is. De astrologische indeling in 27 gelijke delen is die waarmee wordt gerekend. De nakshatra van elke datum vind je met de nakshatra-calculator.
Een dierenriem die aan de sterren ligt
De westerse astrologie meet de dierenriem vanaf het lenteequinox, dat door de precessie van de equinoxen langzaam ten opzichte van de sterren verschuift: ongeveer 50 boogseconden per jaar, een hele omwenteling in ongeveer 26.000 jaar. De Indiase sterrenkunde legt het nulpunt juist aan de sterren vast, en het verschil tussen de twee heet de ayanamsa. Met de Lahiri-ayanamsa was die 24°13′ op 1 januari 2026.
De figuur toont beide dierenriemen op 1 januari 2026. De buitenste ring is de tropische dierenriem met de Zon op haar plaats die dag, de binnenste de siderische dierenriem, verschoven over de ayanamsa. De twaalf rashi zijn gelijke delen van 30°, geen sterrenbeelden met hun officiële grenzen.
Sterren en nakshatra's
Elke nakshatra is gekoppeld aan een ster of sterrengroep, zijn yogatara. Voor zes ervan is de herkenning in elke bron die we zagen dezelfde: Aldebaran, Betelgeuze, Regulus, Spica, Arcturus en Antares. Onze berekening laat zien dat drie daarvan net buiten het gelijke deel liggen van de nakshatra waartoe ze horen. De ring en de getallen staan op de pagina over Vedische astrologie.
De hemel berekenen: de siddhanta's
De Surya Siddhanta is een Sanskriettekst om de standen van Zon, Maan en planeten te berekenen. In een overzicht van de Hindoe-sterrenkunde schrijft P. Rudra dat Varahamihira hem in de 6e eeuw na Chr. beschreef als een van vijf siddhanta's en dat hij later werd bijgewerkt naarmate er nieuwe kennis bijkwam. We zeggen daarom alleen dat hij tot het eerste millennium na Chr. behoort en dat de bewaarde tekst is herzien, en geven geen enkel jaartal.
Ebenezer Burgess publiceerde in 1860 een Engelse vertaling met toelichting in het Journal of the American Oriental Society (deel 6, blz. 141 tot 498). Ze is publiek domein en geeft de plaats van de ster die elke nakshatra markeert, die we met onze eigen berekening willen vergelijken.
Instrumenten: de Jantar Mantar
UNESCO beschrijft de Jantar Mantar in Jaipur als een sterrenkundige waarnemingsplaats uit het begin van de 18e eeuw, met een twintigtal grote vaste instrumenten, gemaakt onder prins Jai Singh II. Ze staat sinds 2010 op de Werelderfgoedlijst. UNESCO merkt op dat verscheidene instrumenten indrukwekkend groot zijn en dat sommige de grootste ooit gebouwde van hun soort zijn.
.jpg){kind=link}
Instrumenten van dit soort tonen de schaduw van de Zon, het uur en de stand van de Zon en de sterren rechtstreeks op grote gemetselde schalen, zonder lens en zonder dat de bezoeker iets hoeft te berekenen.
Er bestonden ook draagbare instrumenten. De twee koperen astrolabia hieronder zijn Indo-Perzisch: een uit ongeveer 1601 van Isa ibn Allahdad en een gemaakt in Lahore in 1666, volgens de musea die ze bewaren.
Een vergelijking met China
Het Chinese stelsel van 28 xiu is ook een indeling van de baan van de Maan, maar de delen hebben ongelijke breedtes, gemeten tussen bepalende sterren, terwijl de Indiase 27 gelijk zijn. Of de Indiase en Chinese maanhuizen een gemeenschappelijke oorsprong hebben, is onder geleerden omstreden, en we kiezen geen kant.
Op deze site
- Vedische astrologie: de siderische tekens, de nakshatra's, de negen graha's en de ring van de dierenriem.
- Nakshatra berekenen: de nakshatra en de pada van de Maan voor een geboortedatum, tijd en plaats.
- Panchang berekenen: de vijf delen van de Indiase dag van zonsopgang tot zonsopgang.
- Navamsa berekenen: het teken en de navamsa (D9) van de negen graha’s voor een geboortedatum en tijd.
Wat we weglaten
We dateren de oudste Vedische lijsten en de Vedanga Jyotisha niet, omdat de data in de literatuur eeuwen uiteenlopen. Bij elke bewering noemen we een bron, en waar de bronnen het oneens zijn zeggen we dat.
Bronnen en verder lezen
- Kim Plofker, Mathematics in India (Princeton University Press, 2009).
- David Pingree, Jyotiḥśāstra: Astral and Mathematical Literature (Otto Harrassowitz, 1981).
- Ebenezer Burgess, Translation of the Sûrya-Siddhânta, Journal of the American Oriental Society 6 (1860), blz. 141–498 (publiek domein).
- UNESCO World Heritage Centre, The Jantar Mantar, Jaipur (locatie 1338; besluit 34 COM 8B.17, 2010).
- P. Rudra, A Short History of Hindu Astronomy & Ephemeris, Physics Teacher 48, 4 (2006); arXiv:0903.1778.
- Astronomy Engine en SIMBAD (CDS, Straatsburg) voor de standen in de figuren.