Chinese kalender

De regels van de Chinese kalender

1. Het moment van elke nieuwe maan en van elke zonneterm wordt berekend in Chinese standaardtijd, UTC+8 (120° oost).
2. Een Chinese dag loopt van middernacht tot middernacht in die tijd.
3. De dag van de nieuwe maan is de eerste dag van een maand.
4. De maand met de winterzonnewende (Dongzhi) is altijd maand 11.
5. Liggen er van de ene maand 11 tot de volgende dertien maanden, dan is de eerste maand zonder hoofdterm (zhongqi) de schrikkelmaand.
6. Maand 1 is de tweede maand na maand 11 (schrikkelmaanden niet meegeteld); de eerste dag van maand 1 is het Chinese nieuwjaar.

Dit zijn de kernregels van de Chinese norm GB/T 33661-2017, zoals Yuk Tung Liu ze samenvat en vertaalt. De tekst van de norm zelf hebben wij niet kunnen inzien.

De schrikkelmaand

Twaalf maanmaanden zijn korter dan een zonnejaar. Ongeveer elke drie jaar krijgt een Chinees jaar daarom een dertiende maand. Welke maand dat is, bepaalt de regel van de hoofdterm: de eerste maand zonder zhongqi krijgt het nummer van de maand ervoor, met de toevoeging schrikkel.

De regel is oud: de Hanshu zegt al dat een nieuwe maan zonder hoofdterm een schrikkelmaand is. Sinds de hervorming van 1645 gebruikt de kalender de ware in plaats van de gemiddelde zonnetermen; daardoor kan een maand twee hoofdtermen hebben, en kan een maand zonder hoofdterm toch geen schrikkelmaand zijn.

Het jaar 2033

In 2033 geeft de eenvoudige regel "de eerste maand zonder hoofdterm is de schrikkelmaand" de verkeerde uitkomst. In de acht maanden rond het einde van 2033 zijn er drie maanden zonder hoofdterm en twee maanden met twee hoofdtermen. Volgens de juiste regel is alleen de maand die op 22 december 2033 begint een schrikkelmaand, en wel een tweede maand 11.

Dat staat niet alleen op deze pagina: de tabel van de Hong Kong Observatory voor 2033 heeft maand 11 twee keer (op 22 november en op 22 december), en Yuk Tung Liu werkt dit uit in zijn voorbeeld. Onze berekening geeft hetzelfde en wordt voor 2033 apart getest.

Gecontroleerd tegen de Hong Kong Observatory

Wij hebben alle dagen van 1901 tot en met 2100 (73.048 dagen) vergeleken met de omrekentabellen van de Hong Kong Observatory: het begin van de maanden, de schrikkelmaanden en de data van de zonnetermen.

Vanaf 1929 komt alles overeen, op drie gevallen na waarin een nieuwe maan of zonneterm binnen een minuut van middernacht in Beijing valt: de Dahan van 20 januari 1979 (7 seconden vóór middernacht) en de nieuwe manen van september 2057 en augustus 2097. Vóór 1929 gebruikte de Hong Kong Observatory de plaatselijke tijd van Beijing; in acht jaren (1912, 1913, 1914, 1916, 1917, 1920, 1927 en 1928) verschilt dan een enkele dag van onze berekening in UTC+8.

Wat we niet weten

• De tekst van de norm GB/T 33661-2017 hebben we niet kunnen inzien; de regels hierboven komen uit de samenvatting van Yuk Tung Liu.
• Voor de jaren vóór 1929 volgt deze pagina niet de plaatselijke tijd van Beijing; bronnen kunnen daar een dag verschillen.
• Nieuwe manen en zonnetermen zijn berekend met Astronomy Engine. De norm eist een nauwkeurigheid van één seconde; Yuk Tung Liu vindt die eis verwarrend, omdat de verre toekomst zo nauwkeurig niet te berekenen is.
• De bewering over 2033 rust op de tabel van de Hong Kong Observatory en op het voorbeeld van Yuk Tung Liu; de studie van Aslaksen (2010) hebben we niet kunnen inzien.
• Of de gangbare almanakken altijd met de norm overeenkomen, hebben we niet nagegaan.

Bronnen

• Hong Kong Observatory, Gregorian-Lunar Calendar Conversion Tables 1901 tot 2100 en The 24 Solar Terms (hko.gov.hk).
• Yuk Tung Liu, 農曆編算法則 (Regels voor het berekenen van de Chinese kalender) en de uitgewerkte voorbeelden (ytliu0.github.io/ChineseCalendar).
• GB/T 33661-2017, 农历的编算和颁行 (Calculation and promulgation of the Chinese calendar): alleen het register met de gegevens van de norm (openstd.samr.gov.cn).
• Hanshu, juan 21 (律曆志), over de schrikkelmaand: 「朔不得中，是謂閏月」 (zh.wikisource).
• Astronomy Engine (MIT-licentie) voor de posities van Zon en Maan.